ในทางวิทยาศาสตร์ด้านธรณีวิทยาเรียกว่า “ซันแครก” (Sun Crack) ซึ่งเกิดจากการแตกผิวหน้าของหิน เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิที่แตกต่างกันระหว่างกลางวันและกลางคืนอย่างรวดเร็ว ทำให้หินเกิดการขยายตัวและหดตัวสลับไปมา จนแตกเป็นลายเหลี่ยม⛰ ต่อมามีการผุพังและกัดเซาะโดยน้ำและอากาศในแนวดิ่ง ทำให้เกิดลักษณะเป็นชั้น ๆ และด้วยลวดลายที่โดดเด่นคล้ายกับพญานาค จึงได้เกิดเป็นที่มาของเรื่องเล่าว่า #เจ้าปู่อือลือ ราชาผู้ถูกสาปให้เป็น #พญานาค เฝ้าถ้ำแห่งนี้ชั่วนิจนิรันดร์ ตามที่ชาวบ้านเล่าต่อๆ กันมา
จุดเด่นของถ้ำ ภายในถ้ำจะมีลักษณะผนังคล้าย เกล็ดของพญานาค กำลังนอนขดตัวอยู่นั่นแสดงว่า เราได้มาถึงถ้ำนาคากันแล้ว อีกหนึ่งจุดเด่นที่สำคัญนั่นก็คือ เศียรของพญานาค มีลักษณะเป็นหินขนาดใหญ่สีน้ำตาลมีเกล็ดและรูปร่างคล้ายเศียรของพญานาคเป็นจุดที่นักท่องเที่ยวนิยมมากราบไว้บูชาเพื่อขอโชค ขอลาภ เสริมความเป็นสิริมงคลให้แก่ชีวิต โดยสถานที่แห่งนี้ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ผู้คนจึงเกิดความสนใจต่างพากันมาชื่นชมความมหัศจรรย์นี้สักครึ่งในชีวิตให้ได้เลยทีเดียวการเดินทางขึ้นไปยังถ้ำนาคาสามารถขึ้นได้ทางเดียว คือบริเวณสำนักสงฆ์ฐิติสาราราม (วัดตาดวิมานทิพย์) เส้นทางน้ำตกตาดวิมานทิพย์ จุดนี้ระหว่างทางจะพบประตูเต่า หินหัวเรือ หัวนาคาหัวที่ 3 และเมื่อขึ้นถึงบนเขาจะมีทางไปพบหัวนาคาหัวที่ 1 ซึ่งจะเป็นทางเดินป่าขึ้นเขา 2 กิโลเมตร เป็นทางดินสลับกับบันได และมีบางช่วงจะต้องดึงเชือก เส้นทางเดินป่าชัดเจน มีป้ายบอกทาง และมีเจ้าหน้าที่ประจำจุดต่าง ๆ เพื่อแนะนำและรักษาความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว เพราะฉะนั้นใครที่จะมาเยี่ยมชมถ้ำนาคานี้ต้องเตรียมตัวให้พร้อมก่อนเดินทาง เพื่อความปลอดภัย
และทุกการท่องเที่ยวต้องไม่ลืม เที่ยวใส่ใจ ทำตามข้อปฏิบัติของสถานที่นั้นๆ เพื่อความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว และโดยเฉพาะประติมากรรมที่เกิดจากธรรมชาติ ไม่แตะต้อง ไม่เคาะหรือขีดเขียน
เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการเสียหายได้
ถ้ำพญานาค ดงสว่าง อำเภอ บึงโขงหลง บึงกาฬ
