เมืองพัทยา เมืองไม่พิเศษ อำนาจแค่เทศบาลมหานคร จับตาเลือกตั้งนายกเมืองพัทยา

       กระแสการเลือกตั้งเมืองพัทยาซึ่งมีความร้อนแรงและใกล้หมดวาระวันที่ 21 พฤษภาคม 69 นี้  เมืองพัทยาที่มองว่าเป็นเมืองปกครองพิเศษเหมือนกรุงเทพมหานคร ซึ่งเรื่องนี้  รศ.ดร.โอฬาร ถิ่นบางเตียว รองคณบดีคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา กล่าวว่า เมืองพัทยา สำหรับประชาชนทั่วไป ก็จะนิยามว่าเมืองพัทยาเป็นเมืองการท่องเที่ยว แต่จะเป็นการท่องเที่ยวที่เป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวสำคัญของประเทศมากที่สุดแห่งหนึ่ง และที่สำคัญก็คือเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวของภูมิภาคตะวันออก ในกระบวนการพัฒนา เมืองพัทยาพัทยาเป็นพื้นที่การท่องเที่ยวที่แบกรับการพัฒนาของภูมิภาคในมิติการท่องเที่ยวที่มีความซับซ้อนมาก ส่วนในเชิงการบริหาร ประชาชนจะคิดว่าพัทยาเป็นเมืองพิเศษ  ซึ่งเมืองพิเศษ ซึ่งมี 2 ที่ในประเทศไทยก็คือ กรุงเทพมหานครในฐานะเมืองหลวง กับ เมืองพัทยาในฐานะเมืองพิเศษที่อยู่นอกกรุงเทพ หรือว่าอยู่ในจังหวัดที่สอง จังหวัดชลบุรีมีองค์กรปกครองท้องถิ่นครบ ทั้ง องค์กรปกครองท้องถิ่นทั่วไป คือ อบจ. เทศบาล อบต. และมีการปกครองท้องถิ่นพิเศษก็คือเมืองพัทยา คนทั่วไปมักจะรับรู้แบบนี้  แต่เท่าที่ผมได้ศึกษาเรื่องเมืองพัทยา แล้วก็เขียนหนังสือ เขียนบทความเรื่องพัทยา ผมรู้สึกว่าเราเข้าใจเฉพาะชื่อว่าเป็นเมืองพิเศษ ที่จะสามารถทำอะไรได้โดยอำนาจของตัวผู้บริหาร อำนาจของท่านนายกเมืองพัทยา แต่พอไปดูเนื้อในเข้าจริงๆ เมืองพัทยามีสถานะเดียวกับเทศบาลนครเท่านั้น

ชื่อเป็นเมืองพิเศษ ชื่อทำให้คนเข้าใจผิดว่าจะทำทุกอย่างได้โดยอำนาจพิเศษของตัวผู้บริหารที่มาจากการเลือกตั้ง นี่คือความคาดหวังแรก ที่ทำให้คนเข้าใจผิด คิดว่าเป็นเมืองพิเศษจะทำได้ทุกอย่าง ก็ไปคาดหวังกับตัวผู้บริหารมาก แต่พอไปดูสาระสำคัญ พบว่าเมืองพัทยามีอำนาจเหมือนกับเทศบาลนคร บวกกับเมืองพัทยา มีความซับซ้อนมากกว่าเทศบาลนครหลาย ๆ ที่ มีอำนาจเท่ากันแต่ความซับซ้อนมีมากกว่า ซึ่งเทศบาลนครทั่ว ๆ ไป มีแค่ประชากร งบประมาณ ที่เพียงพอต่อการบริหารจัดการขอบเขตพื้นที่ซึ่งมันก็สามารถแก้ปัญหานั้นได้ แต่พัทยาไม่ใช่ พัทยาเป็นเมืองที่มันมีความซับซ้อนในเชิงโครงสร้าง ด้านหนึ่งเป็นการท่องเที่ยวที่เอาคนทั้งโลกเข้ามา คนทุกมุมโลกอยากมาพัทยา มันเป็นโลกาภิวัตน์"

"โลกาภิวัตน์ง่าย ๆ สังเกตดูสิ คนพัทยาจำนวนหนึ่งที่เป็นคนพัทยาดั้งเดิมที่ผมรู้สึกว่าคนพัทยามีเสน่ห์อย่างหนึ่งเวลาไปศึกษา คนพัทยาทุกคนมี 2 ชื่อในตัวเอง ชื่อที่พ่อแม่ตั้งภาษาไทย กับชื่อที่เพื่อน ๆ ตั้งตอนโตขึ้นในสังคมพัทยาที่ชื่อฝรั่ง ทุกคนมี 2 ชื่อในกลุ่มนั้น คนพัทยามีความซับซ้อนตั้งแต่เกิดมา ตั้งแต่การเติบโตมาจากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว มีความเป็นท้องถิ่น มีความผูกพัน มีความรู้จักมักคุ้น มีความเกื้อกูลกัน มีความเกาะเกี่ยวกันในฐานะคนพัทยา ด้านหนึ่งมีโลกาภิวัตน์ก็คือพัทยาถูกเชื่อมกับระบบโลก นี่คือความซับซ้อนมาก ๆ  ชื่อเป็นเมืองพิเศษ แต่การบริหารมีฐานะเป็นเพียงเทศบาลนคร 

สภาวะความซับซ้อนส่งผลต่อการบริหารเมืองพัทยาอย่างกว้างขวาง คือคนทั่ว ๆ ไปที่ไม่รู้ก็จึงเกิดความคาดหวังว่านายกที่มาจากการเลือกตั้ง งบประมาณเยอะแยะมากมาย จะทำได้ทุก ๆ อย่าง แต่ความจริงไม่ใช่แบบนั้น  พัทยาเป็นเมืองพิเศษที่เต็มไปด้วยปัญหาในเชิงโครงสร้างของระบบราชการ อำนาจหลาย ๆ อย่าง นายกที่มาจากการเลือกตั้ง ไม่ได้มีอำนาจนะ อำนาจหลาย ๆ อย่างยังเป็นหน้าที่ของส่วนงานราชการอื่นที่มีส่วนสัมพันธ์กับพัทยา อย่างเช่น ชายหาด นายกก็ไม่ได้มีสิทธิ์อำนาจเต็มที่ในการจัดการ ต้องไปประสานกับหน่วยงานอื่น ประปาก็ต้องประสานกับประปา ไฟฟ้า ทุกอย่าง แม้กระทั่งถนน นี่คือสิ่งที่มันเห็นว่าความซับซ้อน ตนจึงอยากจะให้คนพัทยาทำความเข้าใจ และก็อยากให้เมืองพัทยาพยายามทำความเข้าใจกับคนเรื่องนี้ว่า ที่ชื่อพิเศษแต่มันมีปัญหาอะไรบ้าง ที่ยังทำไม่ได้ มันติดอะไรบ้าง นี่คือสำคัญ"

ซึ่งตนได้เคยพูดคุยกับรองปลัดเมืองพัทยา กำลังจะทำหนังสือเรื่องเมืองพัทยา เมืองไม่พิเศษ แล้วก็อันหนึ่งก็คือ พัทยาศึกษา ถ้าเราไม่ทำความเข้าใจกันแบบนี้ ระยะยาวคนก็จะมีความคาดหวัง พอเห็นอะไรที่มันรู้สึกว่ามันล่าช้า หรือว่าด้วยความไม่เข้าใจ ก็จะไปโทษผู้บริหาร โทษเมืองพัทยา แต่ผมอยากทำ พัทยาศึกษา เพื่อให้ลูกหลานในพัทยา ได้เข้าใจพัฒนาการของตัวเอง จากอดีตจนถึงปัจจุบัน และความซับซ้อนที่โครงสร้างตัวเองอยู่มันคืออะไร เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง ซึ่งหลังจากคนเข้าใจถูกต้อง คนเข้าใจครอบคลุมแล้ว ผมคิดว่ามันจะทำให้พัทยาสามารถบริหาร อย่างน้อยก็บริหารความรู้สึกคน ทุกวันนี้ตนก็เห็นใจเวลาน้ำท่วม ผู้บริหารก็โดนด่า เวลาขุดท่อก็โดนด่า คือพัทยามันขยายตัวยาก คนพัทยามีประมาณแสนเศษ แต่มีประชากรแฝง 8 แสนคน แล้วโครงสร้างการบริหารแบบนี้ ผู้บริหารจะต้องมีวิสัยทัศน์มาก ๆ ในการเข้าใจคอนเซปต์เรื่องการบริหารเมืองสมัยใหม่ นี่คือสิ่งที่มันมีความท้าทายมากกว่าองค์กรปกครองท้องถิ่นอื่น ๆ อบต. เทศบาล อบจ. ยังอยู่ภายใต้บริบทเดิม แต่พัทยาไม่ใช่ ซึ่งทำให้มีความแตกต่างว่าคนที่จะเป็นผู้บริหาร จะมาเป็นผู้บริหารเพียงแค่ดูเฉพาะปัญหาเฉพาะหน้าไม่พอ ปัญหาเฉพาะหน้า น้ำท่วม ขุดลอกถนน สร้างถนน รถติด เป็นปัญหาปกติที่ต้องวางแผนผังเมืองหรือว่าระบบเมืองในการที่จะทำให้ปัญหาเหล่านี้มันคลี่คลาย แต่สำคัญมากกว่าก็คือ ผู้บริหารแบบไหนที่จะสามารถเข้าใจปรากฏการณ์ความซับซ้อนของเมืองพัทยา และทำให้คนจำนวนมาก ทั้งชาวต่างชาติ นักลงทุน ผู้มาแสวงหาโอกาส ประชากรแฝงทั้งหมด คือตราบใดที่ประเทศไทยยังไม่คิดว่าเราจะแก้ปัญหาประชากรแฝงที่เข้ามาอยู่ เข้ามาอาศัย เข้ามาประกอบอาชีพ เข้ามาแสวงหาโอกาสในชีวิตได้ ท้องถิ่นก็ต้องแบกรับ นี่คือความท้าทายมากของผู้บริหารเมืองพัทยาที่มีความแตกต่างจากองค์กรปกครองท้องถิ่นอื่น ๆ