น่าน แม้ตัวเลขรายได้จากการท่องเที่ยวของจังหวัดน่านจะพุ่งสูงกว่า 4,683 ล้านบาทต่อปี แต่คำถามสำคัญที่ยังไร้คำตอบคือ เงินเหล่านี้ตกถึงมือคนท้องถิ่นจริงหรือไม่ หรือกำลังถูกกลืนหายไปในโครงสร้างเมืองที่เอื้อทุนใหญ่ ขณะที่ประชาชนยังต้องใช้ชีวิตท่ามกลางสายสื่อสารระโยงระยาง ระบบขนส่งไร้มาตรฐาน น้ำประปาไม่ได้คุณภาพ และผังเมืองที่ไม่เคยคำนึงถึงภัยพิบัติ
เวทีนโยบายสาธารณะ “Just City เมืองน่าน เมืองที่เป็นธรรม” ซึ่งจัดโดยสภาองค์กรของผู้บริโภค ร่วมกับศูนย์คุ้มครองสิทธิผู้บริโภคจังหวัดน่าน
เมื่อวันที่ 21 มกราคม 2569 จึงไม่ใช่เวทีสร้างภาพ แต่คือเวที “ท้าทายนโยบายการเมือง” เปิดพื้นที่ให้สังคมตรวจสอบว่า ผู้สมัครและพรรคการเมืองใด พร้อมแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างจริง หรือเพียงใช้คำว่า “พัฒนา” เป็นสโลแกนหาเสียง
1. สายสื่อสารระโยงระยาง ใครรับผิดชอบต่อชีวิตประชาชน
ข้อเสนอให้บังคับรื้อถอนสายสื่อสารที่ไม่ใช้งาน พร้อมตั้งกองทุนเยียวยาผู้ประสบเหตุจากค่าธรรมเนียมพาดสาย คือบททดสอบว่า
นักการเมืองจะกล้ายืนข้างความปลอดภัยของประชาชน หรือยังยอมจำนนต่อผู้ประกอบการรายใหญ่
คำถามคือ ใครกล้าแก้ระเบียบ กสทช. และกระจายอำนาจให้ท้องถิ่นตัดสินใจเองจริง
2. เมืองท่องเที่ยว แต่คนเมืองเดินทางลำบาก
การผลักดัน EV Bus ราคามาตรฐาน และการตั้งกองทุนขนส่งสาธารณะจากภาษีนักท่องเที่ยว สะท้อนความจริงที่ถูกมองข้ามมานานว่า
เมืองที่ดีไม่ควรพึ่งรถส่วนตัวหรือสองแถวไร้มาตรฐาน
ขณะที่ราคาตั๋วเครื่องบินน่านยังแพงเกินเอื้อม คำถามคือ ใครจะกล้าแตะโครงสร้างราคา และตรวจสอบสายการบินอย่างจริงจัง
3. น้ำประปาไม่สะอาด คือความล้มเหลวของรัฐ
ข้อเสนอ “มาตรฐานน้ำ 3C” และคลินิกน้ำประปาชุมชน คือการชี้ตรงไปที่ความจริงว่า
การปล่อยให้ประชาชนใช้น้ำที่ไม่มีคุณภาพ คือการละเมิดสิทธิขั้นพื้นฐาน
นักการเมืองจะยังปล่อยให้ปัญหานี้ถูกซ่อนอยู่ใต้พรมต่อไป หรือกล้าจัดงบประมาณแก้ไขทั้งระบบ
4. ท่องเที่ยวโต แต่กำไรไหลเข้ากระเป๋าใคร
การคุม Zoning ที่พักริมดอย และการหนุนโฮมสเตย์ชุมชน คือคำถามตรงไปถึงนโยบายท่องเที่ยวแบบเดิมที่
เอื้อทุนใหญ่ แต่ทิ้งชาวบ้านไว้เป็นแรงงานราคาถูก
ใครจะกล้าแตะกฎหมายโรงแรม และหยุดการขยายตัวของรีสอร์ตในพื้นที่เปราะบางจริง
5. เมืองเก่าน่าน จะถูกกลืนหรือถูกปกป้อง
ข้อเสนอควบคุมภูมิทัศน์เมืองเก่าและปรับผังเมืองรับมือภัยพิบัติ สะท้อนปัญหาที่นักการเมืองจำนวนมากไม่กล้าพูด คือ
การพัฒนาไร้ทิศทาง กำลังทำลายอัตลักษณ์และเพิ่มความเสี่ยงภัยให้ประชาชน
เวที “Just City” จึงไม่ใช่แค่การนำเสนอนโยบาย แต่คือ เครื่องมือของประชาชนในการตรวจการบ้านนักการเมือง
เพราะคำถามสุดท้ายไม่ใช่ “น่านจะพัฒนาอย่างไร”
แต่คือ “พัฒนาเพื่อใคร และใครต้องจ่ายต้นทุนของการพัฒนา”
ประสิทธิ์ สองเมืองแก่น จ.น่าน